Phản ứng vụ bắt phóng viên liên quan đến cuộc điều tra PMU18.gây rúng động báo chí

Hôm thứ Ba ngày 13 tháng Năm, thiếu tướng Phạm Xuân Quắc, nguyên Cục trưởng Cục Cảnh sát Điều tra về trật tự xã hội (C14) thuộc Bộ Công an bị khởi tố theo các điều trong luật hình sự liên quan đến cuộc điều tra vụ PMU 18.

Tướng Quắc bị cáo buộc cùng tội danh "lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ" với hai phóng viên Nguyễn Việt Chiến, báo Thanh Niên và Nguyễn Văn Hải, báo Tuổi Trẻ.

Một người khác, thượng tá Đinh Văn Huynh, điều tra viên cao cấp, trưởng phòng 9 C14, cũng bị bắt.

Truyền thông Việt Nam nói ông Quắc có liên quan trực tiếp đến các chi tiết trong các bài viết về vụ án PMU18 của phóng viên Nguyễn Việt Chiến và Nguyễn Văn Hải.

Trả lời phỏng vấn BBC Việt Ngữ, ông Trần Văn Tạo, luật sư bào chữa cho phóng viên Nguyễn Văn Hải, nói: "Tội lợi dụng chức vụ quyền hạn là phải có động cơ và chúng tôi chưa thấy rõ ràng về điểm này".

Luật sư Tạo cũng nói thêm rằng đây "mới là khởi tố để điều tra mà thôi".

Lo ngại

Một số phóng viên tại Việt Nam nói chuyện với BBC cho biết các nhà báo khá rúng động vì vụ bắt giữ này.

Một nhà báo không muốn nêu tên nhận xét: "Không khí làm báo hiện khá căng thẳng".

Tôi tưởng cuộc đấu tranh chống tham nhũng đang đi lên thì việc bắt bớ các nhà báo cho thấy cuộc chiến này đang đi xuống. Tiến sỹ luật Cù Huy Hà Vũ

Con trai nhà báo Nguyễn Việt Chiến trong khi đó tỏ ra lo ngại về sức khỏe của cha mình.

Anh Nguyễn Ngọc Tuấn nói: "Bố tôi năm nay đã 56 tuổi và đã có một số chứng bệnh. Nay khi bị bắt chắc ông sẽ rất căng thẳng. Tôi cũng chỉ mong mọi việc sớm kết thúc".

Luật sư Trần Văn Tạo nói với BBC rằng hai phóng viên sẽ bị tạm giam ít nhất là bốn tháng.

Theo luật sư Tạo, mức án tù tối thiểu là một năm trong trường hợp họ bị khép tội.

Trong khi đó, luật sư Cù Huy Hà Vũ, người từng đề nghị thành lập viện công tố tối cao chống tham nhũng, cho rằng việc bắt giữ hai phóng viên được coi là đi đầu trong phong trào chống tham nhũng sẽ khiến báo chí chùn bước.

Ông nói: "Những kẻ có thể coi là mafia đang chống lại thế lực lành mạnh chống tham nhũng".

"Bấy lâu nay tôi tưởng cuộc đấu tranh chống tham nhũng đang đi lên thì việc bắt bớ các nhà báo cho thấy cuộc chiến này đang đi xuống".

Viết trên blog của mình, nhà báo kỳ cựu Huy Đức nhận định việc bắt bớ này "rất dễ khiến cho dư luận nghĩ rằng, những người chống tham nhũng đang bị tấn công trở lại".

	Hai nhà báo bị bắt hôm thứ Hai 12/5

Nhưng ông Đức cũng cho rằng trong thời gian báo chí đưa tin rầm rộ về vụ PMU18, nhiều nhà báo "đã không sử dụng các nguồn tin độc lập để kiểm chứng những thông tin mà cơ quan điều tra cung cấp".

Ông Huy Đức viết không chỉ trong vụ PMU18 mà cả nhiều vụ án khác, còn có những bí mật mà người ta sẽ biết "khi điều kiện cho phép".

Đối với hai đồng nghiệp bị bắt, ông Đức cho rằng "cho dù có những sai lầm đó, các nhà báo cũng không thể nào bị bắt".

Theo ông, "không dễ lý giải với dư luận vì sao những nhà báo đứng đầu trong một cuộc đấu tranh chống tham nhũng, không vì tham nhũng, lại đang phải ngồi tù".

 Thiếu tướng Phạm Xuân Quắc bị khởi tố

	Thiếu tướng Phạm Xuân Quắc từng nói PMU18 là 'trận đánh lớn nhất của đời tôi'

Ông Quắc nguyên là Cục trưởng Cục Cảnh sát Điều tra về trật tự xã hội (C14) thuộc Bộ Công an, từng trực tiếp chỉ đạo điều tra các cáo buộc tham nhũng tại ban Quản lý Dự án PMU18.

Ông đã bị khởi tố một ngày sau khi hai nhà báo và một thượng tá công an bị bắt tạm giam cũng vì liên quan tới vụ này.

Bản thân ông không bị tạm giam.

Báo điện tử VnExpress sáng 13/05 viết rằng ông Quắc bị khởi tố điều tra vì "tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ."

Truyền thông Việt Nam nói ông có liên quan trực tiếp đến các chi tiết trong bài viết về vụ án PMU18 của phóng viên Nguyễn Việt Chiến, báo Thanh Niên và Nguyễn Văn Hải, báo Tuổi Trẻ.

Hai nhà báo này bị bắt giam ở Hà Nội hôm thứ Hai cùng thượng tá công an Đinh Văn Huynh, nguyên trưởng phòng cảnh sát điều tra C14.

Quyết định khởi tố bị can đối với họ đã có từ ngày 09/05/2008.

Hàng chục hay 40 người?

Theo báo Thanh Niên, phóng viên Nguyễn Việt Chiến đã lấy tin từ chính tướng Quắc khi ông còn tại chức.

Bài "Bùi Tiến Dũng khai đưa tiền chạy án cho gần 40 nhân vật quan trọng" đăng năm 2006 được Thanh Niên nói là do phóng viên Việt Chiến đưa ra sau khi gặp thiếu tướng Phạm Xuân Quắc.

Tuy nhiên, ông Quắc chỉ cho phóng viên hay rằng Bùi Tiến Dũng, nhân vật chính trong vụ PMU 18 đã "khai đưa tiền chạy án cho hàng chục đối tượng" chứ không nói rõ con số 40 người.

Dù đây là chi tiết rất đáng chú ý, các báo Việt Nam không đi sâu vào tên tuổi của những "nhân vật quan trọng" đó.

Trận đánh tham nhũng này rất khó khăn vì cũng có những người không ủng hộ và có lẽ ngoài tôi, chắc ít người dám đánh. Thiếu tướng Phạm Xuân Quắc

Thanh Niên nói họ đã đính chính sau khi ông Quắc nói với báo ngày 17/4/2006 rằng con số "40 người là không đúng".

Trong một bài phỏng vấn trên báo Thanh Niên đầu năm 2007, tướng Quắc khi ấy nói với nhà báo Nguyễn Việt Chiến rằng PMU18 là "trận đánh lớn nhất của đời tôi".

Bài báo này khi ấy dẫn lời ông Quắc rằng: "Trận đánh tham nhũng này rất khó khăn vì cũng có những người không ủng hộ và có lẽ ngoài tôi, chắc ít người dám đánh".

Theo báo Việt Nam, ông Quắc, dù đã nghỉ hưu, vẫn bị khởi tố theo điều 281 Luật Hình sự trong vụ án LM07.

Đây là cách viết tắt của hồ sơ "Lộ mật năm 2007" nói về hành vi "cố ý làm lộ bí mật Nhà nước và lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm đến lợi ích Nhà nước; quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân."

Quy trình lấy tin

VnExpress trích lời một thiếu tướng công an nói rằng đây là một phần của cuộc điều tra từ tháng 03/2007 căn cứ vào các điều 258 và 263 Bộ Luật hình sự Việt Nam.

Năm ngoái, nhiều phóng viên nội chính của các báo đã bị gọi hỏi để làm rõ về quy trình lấy tin và sử dụng các nguồn tin để viết bài trong vụ PMU 18.

Trong bài ra hôm thứ Ba, Thanh Niên đã đặt một loạt câu hỏi về vụ phóng viên Nguyễn Việt Chiến bị bắt và trích lại các nhân vật cao cấp của đảng CSVN và chính quyền phê phán vụ PMU 18 và khen ngợi báo chí đã phanh phui ra vụ việc.

Thanh Niên đặt câu hỏi: "Sao lại bắt hai nhà báo của Thanh Niên và Tuổi Trẻ?" trong khi hơn 100 tờ báo ở Việt Nam đã đăng cả một ngàn bài về vụ PMU 18.

Báo Tuổi Trẻ đã tìm đến dư luận bạn đọc để vận động bảo vệ "những nhà báo chân chính và công lý".

Tuổi Trẻ cũng đặt một loạt câu hỏi về vụ bắt hai nhà báo Nguyễn Việt Chiến và Nguyễn Văn Hải.

Báo này đăng ý kiến của một số đồng nghiệp báo chí và độc giả ủng hộ hai người bị bắt.

Tuổi Trẻ cho hay sau khi tin về vụ bắt hai nhà báo được loan ra, họ đã "tiếp nhận một cơn lũ thư, điện thoại, tin nhắn. Có băn khoăn, hoang mang, có chia sẻ, bức xúc, và nhất là những lời động viên...".

Giới blogger xôn xao vụ 2 nhà báo viết về PMU18 bị bắt

Ảnh chụp màn hình một blog viết về việc 2 nhà báo bị bắt.

Từ chiều 12/5, các đường link blog liên quan tới phóng viên Nguyễn Văn Hải (báo Tuổi Trẻ) và Nguyễn Việt Chiến (báo Thanh Niên) đã được liên tiếp gửi qua Yahoo. Có blogger nhận xét, đây là vụ "Động đất tại làng báo".
> Hai nhà báo viết về vụ PMU18 bị bắt

"Khi một người bị bắt, thế nào cũng có nhiều luồng dư luận quanh họ. Trên blog đồng nghiệp, chỉ thấy sự sẻ chia. Khó có thể ngờ nhà báo khá kín kẽ, trầm tính, cẩn trọng như Hải lại có ngày bị bắt vì cái nghề mà anh đổ mồ hôi và sẵn sàng đổ cả máu cho nó", Bố cu Hưng, một trong những blogger khá nổi tiếng, phân tích. "Có thể nguyên nhân trực tiếp là do sơ suất của nhà báo - tôi nhấn mạnh hai chữ có thể - khi gặp sức ép của thông tin, đôi khi đã chọn phương cách đi trên dây thăng bằng. Lằn ranh giữa sức nóng của thông tin và vực thẳm khá mong manh".

Còn blogger Osin nhận xét: "Những nhà báo như Hải đã phạm sai lầm. Sai lầm của họ, về mặt nghề nghiệp, là khó tha thứ. Nhưng, họ không hề phạm tội. Tại sao phải bắt giam họ?".

Trong khi đó, nhà văn Võ Thị Hảo bình luận trên blog của mình: "Nhà báo viết bài đưa tin, có thể đúng có thể sai. Tai nạn nghề nghiệp là điều luôn có thể xảy ra. Nhưng đúng sai cần có sự điều tra minh định rõ ràng. Xưa nay, từng có những bài báo, bản tin đưa thiếu chính xác, thì cách xử lý là yêu cầu nhà báo xin lỗi, cải chính, thậm chí bồi thường danh dự. Luật Báo chí Việt Nam đã quy định rõ điều đó". 

Theo nhà văn này, thực tế, kể cả bên thanh tra, cơ quan điều tra, kiểm sát - những cơ quan hành nghề chuyên nghiệp về pháp lý - mà gây oan sai, đến mức huỷ hoại cả cuộc đời người ta, cũng chỉ đến mức xin lỗi công khai và cùng lắm là bồi thường danh dự mà thôi. "Nhà báo không phải là nhà điều tra chuyên nghiệp mà chỉ là người phát hiện và tổng hợp các nguồn tin để đăng báo. Giả sử có sai, thì cách giải cứu cái sai cũng phải trên mặt giấy, không phải bằng sự giam cầm và các biện pháp thô bạo", bà viết.

Blogger Thủy Tiên cũng bày tỏ quan điểm: "Dù không phải người làm báo, chỉ là bạn đọc thôi, nhưng tôi vẫn hiểu trong quá trình xử lý thông tin, có thể có những thông tin không chính xác... Đó cũng là điều bình thường vì đôi khi nhà báo nôn nóng (để có nhiều tin hay, nóng hổi cung cấp cho bạn đọc) nên đôi khi thiếu thận trọng".

Không chỉ bài viết, những dòng blast (lời mở đầu) trên các blog hôm nay cũng thể hiện khá rõ quan điểm của blogger về vụ việc như: "Kết thúc hay khởi đầu?", "Động đất tại làng báo"...

Còn blogger Hạnh Nguyên làm trong nghề báo thì kể: "Một nhà báo điều tra gạo cội từng chia sẻ làm nghề này như đi trên dây, sểnh một chút là tiêu cả mạng nhưng nhìn quanh chẳng biết bấu víu vào đâu. Đặc biệt mảng nội chính, rất dễ nổi danh nhưng cũng lắm động chạm. Có người nói các phóng viên nội chính giờ run lắm nhưng tại sao phải run nếu họ đứng về phía nhân dân? Có lẽ nói họ buồn thì đúng hơn là từ "run sợ", buồn bởi sự ra đi của các đồng nghiệp".

"Cách đây không lâu, trên tạp chí Nghề báo, trung tướng Nguyễn Việt Thành, Phó chánh văn phòng Ban chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng, đã đề cập đến việc hàng chục nhà báo viết về vụ PMU 18 được mời lên cơ quan an ninh điều tra làm việc. Ông có nói một câu thế này: Các nhà báo đừng vì sai sót nhỏ mà chùn bước, mà giảm ý chí chiến đấu chống tham nhũng", blogger Trang chia sẻ.

Ngày 12/5, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đã khởi tố, tạm giam hai phóng viên điều tra Nguyễn Văn Hải và Nguyễn Việt Chiến với tội danh: "Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Cơ quan điều tra cho rằng 2 nhà báo đã thông tin sai sự thật về vụ án liên quan đến PMU 18.

Ông Nguyễn Văn Hải, sinh năm 1975, có gần 10 năm làm việc tại văn phòng báo Tuổi Trẻ ở Hà Nội, là phóng viên phụ trách lĩnh vực nội chính. Năm 2006, Nguyễn Văn Hải được bổ nhiệm là Phó trưởng Văn phòng đại diện tại Hà Nội.

Ông Nguyễn Việt Chiến sinh năm 1952, công tác tại báo Thanh Niên từ năm 1993, phụ trách thông tin trong mảng nội chính. Ngoài làm báo, ông Chiến còn là hội viên Hội Nhà văn, từng đoạt nhiều giải thưởng văn nghệ trong nước.

 Tin TH